Finansal piyasalarda fiyatlar yalnızca bilanço, faiz ya da enflasyonla hareket etmez.
Çoğu zaman fiyatları asıl hareket ettiren şey insan davranışlarıdır.
Bu davranışların en güçlüsü ve en tehlikelilerinden biri ise sürü psikolojisidir.

Sürü psikolojisi, yatırımcıların kendi analizlerinden çok, başkalarının yaptığı işlemleri referans alarak karar vermesi durumunu ifade eder.
Kısacası:

“Herkes alıyorsa vardır bir bildikleri.”
“Herkes satıyorsa ben de çıkayım.”

Sürü Psikolojisi Nedir?

Sürü psikolojisi, yatırımcıların bireysel değerlendirme yapmadan, çoğunluğun davranışını taklit ederek hareket etmesidir.
Bu davranış biçiminde kararlar:

• Temel analizden
• Değerlemeden
• Risk-getiri hesabından çok, kalabalığın yönüne göre alınır.

Bu nedenle sürü psikolojisi, finans literatüründe davranışsal finansın temel kavramlarından biri olarak kabul edilir.

Yatırımcılar Neden Sürü Psikolojisine Kapılır?

Sürü psikolojisinin arkasında oldukça insani nedenler vardır.

1) Belirsizlikten Kaçınma

Piyasalar belirsizdir.
Belirsizlik arttığında bireyler, tek başına karar almaktansa çoğunluğa uymayı daha güvenli hisseder.

2) Yanlış Yapma Korkusu

Yanlış karar almak psikolojik olarak zordur.
Ama “herkesle birlikte yanlış yapmak”, yalnız yanlış yapmaktan daha az acı verir.

3) Bilgi Asimetrisi

Bazı yatırımcılar başkalarının kendilerinden daha fazla bilgiye sahip olduğunu varsayar.
Bu da “onlar alıyorsa bir şey biliyorlardır” düşüncesini doğurur.

4) Sosyal Onay İhtiyacı

İnsan doğası gereği onaylanmak ister.
Piyasalarda da çoğunlukla aynı yönde olmak, psikolojik rahatlık sağlar.

Sürü Psikolojisi Piyasalarda Nasıl Görünür?

Sürü psikolojisi genellikle uç hareketlerde ortaya çıkar.

Yükseliş Dönemlerinde

• Hızla artan fiyatlar
• “Bu kez farklı” söylemleri
• Sosyal medyada aşırı iyimserlik
• FOMO (fırsatı kaçırma korkusu)

Bu aşamada yatırımcılar, varlığın değerine değil fiyatına odaklanır.

Düşüş Dönemlerinde

• Panik satışları
• Kötü haberlerin abartılması
• “Her şey daha da kötüye gidecek” algısı
• Zararına satışlar

Bu aşamada ise riskler değil, korku fiyatlanır.

Sürü Psikolojisinin Yol Açtığı Sonuçlar

1) Varlık Balonları

Sürü psikolojisi fiyatları olması gereken seviyenin çok üzerine taşır.
Dot-com balonu, konut balonları ve bazı kripto döngüleri buna örnek olabilir.

2) Ani ve Sert Çöküşler

Aynı sürü, bu kez çıkış kapısına yönelir.
Likidite hızla kaybolur, düşüşler derinleşir.

3) Yanlış Zamanlama

Yatırımcılar

• Zirveye yakın alıp
• Dibe yakın satabilir

Bu da uzun vadeli getiriyi ciddi şekilde bozar.

Sürü Psikolojisi ile Rasyonel Yatırım Arasındaki Fark

Sürü psikolojisinde karar süreci kısadır ve duygusaldır.
Rasyonel yatırımda ise süreç daha sistematiktir:

• Değerleme yapılır
• Risk analiz edilir
• Zamanlama değil fiyat önemlidir
• Karar bireyseldir

Bu nedenle başarılı yatırımcılar, kalabalığın tam ortasında değil, bir adım dışında durabilenlerdir.

Sürü Psikolojisi Her Zaman Yanlış mıdır?

Hayır.
Sürü psikolojisi her zaman hatalı sonuç doğurmaz.

Bazı durumlarda:

• Güçlü trendler
• Net makro sinyaller
• Likidite destekli ralliler kalabalıkla aynı yönde olmak kısa vadede kazanç sağlayabilir.

Ancak sorun şudur:
Sürü psikolojisi geç fark edildiğinde devreye girer.
Yani çoğu yatırımcı trendin sonuna yaklaştığında sürüye katılır.

Yatırımcı Sürü Psikolojisinden Nasıl Korunur?

Bu içerik yatırım tavsiyesi değil, kavramsal bir çerçeve sunar; ancak teorik olarak:

• Karar almadan önce “Neden alıyorum?” sorusunu sormak
• Sadece fiyat hareketine değil, değere bakmak
• Aşırı iyimserlik ve aşırı kötümserlik dönemlerini ayırt etmek
• Kalabalığın sesi çok yükseldiğinde temkinli olmak sürü psikolojisinin etkisini azaltabilir.

Sürü psikolojisi, finansal piyasalarda bireysel aklın yerini kalabalık davranışının almasıdır.
Bu davranış:

• Balonlar yaratır
• Panik satışlarını tetikler
• Yanlış zamanlamaya yol açar