john bogle i lk endeks fonunu nasil kurdu
John Bogle İlk Endeks Fonunu Nasıl Kurdu?

Piyasayı Yenmeye Çalışmak Yerine Piyasaya Ortak Olma Fikri Nasıl Doğdu?

Modern sermaye piyasalarında milyonlarca tasarruf sahibinin portföy oluştururken başvurduğu en yaygın araçların başında endeks fonları gelir.

Ancak 1970 yıllarının ortasına kadar bireysel yatırımcılar için bir borsa endeksinin tamamını tek bir fon üzerinden ve düşük maliyetle satın alma imkanı bulunmuyordu.

O dönemde yatırım fonu endüstrisi tamamen aktif yönetime, yani yüksek ücretler karşılığında piyasadan daha yüksek getiri sağlamayı vadeden fon yöneticilerine dayanıyordu.

Bu yerleşik düzeni kökten değiştiren kişi, 1976 yılında bireysel yatırımcılara açık ilk endeks yatırım fonunu hayata geçiren John C. Bogle oldu. Bogle'ın ortaya attığı fikir son derece sadeydi.

Piyasadaki kazanan hisseleri tek tek seçmeye çalışmak ve bu süreçte yüksek komisyonlar ödemek yerine, piyasanın tamamını temsil eden bir endeksi en düşük maliyetle satın almak uzun vadede daha tutarlı sonuçlar üretebilirdi.

Peki John Bogle'ı bu radikal adımı atmaya yönelten süreç nasıl gelişti, kurduğu yeni şirket yapısı nasıl farklılaşıyordu, Wall Street bu fikre neden sert tepki gösterdi ve ilk endeks fonu zorlu başlangıcının ardından finans dünyasını nasıl dönüştürdü?

Princeton Tezinden Doğan Temel Sorgulama

John Bogle'ın endeksleme fikriyle ilk teması henüz 1951 yılında Princeton Üniversitesi'nde yazdığı lisans bitirme tezine dayanır.

Genç bir ekonomi öğrencisi olan Bogle, Amerikan yatırım fonu endüstrisinin geçmiş performansını incelediğinde çarpıcı bir matematiksel gerçekle karşılaştı.

Aktif olarak yönetilen yatırım fonlarının büyük çoğunluğu, kesilen yönetim ücretleri ve işlem maliyetleri düşüldükten sonra genel borsa ortalamasının gerisinde kalıyordu.

Tezinde fon yöneticilerinin piyasayı yenme iddiasında bulunmak yerine piyasa ortalamasına yakın sonuçlar hedeflemesi gerektiğini savunan Bogle, mezuniyetinin ardından Wellington Management adlı köklü bir fon şirketinde çalışmaya başladı ve hızla yükselerek şirketin başına geçti.

Ancak o yıllarda Bogle henüz bireysel yatırımcılar için tamamen pasif bir endeks fonu kurma aşamasına gelmemişti.

Hatta 1960 yılında farklı bir takma isimle yayımladığı bir makalede, yönetilmeyen bir yatırım fonu fikrinin pratikte uygulanmasının zor olabileceğini dahi dile getirmişti.

İşten Çıkarılma Krizi ve Vanguard'ın Sıra Dışı Yapısı

İlk endeks fonunun doğuşu aslında John Bogle'ın kariyerindeki en ağır krizlerden birinin sonucunda gerçekleşti.

1960 yıllarının sonundaki piyasa coşkusu sırasında Bogle, Wellington Management şirketini Boston merkezli agresif bir büyüme fonu yöneticisiyle birleştirdi. Ancak 1973 ile 1974 yıllarında Amerikan borsalarında yaşanan sert düşüş dalgası, bu birleşmenin büyük bir başarısızlıkla sonuçlanmasına yol açtı.

Ocak 1974 tarihinde yönetim kurulu kararıyla Wellington Management şirketindeki yöneticilik görevinden alınan Bogle, buna rağmen şirkete bağlı yatırım fonlarının yönetim kurulu başkanlığı görevini korudu.

Bu karmaşık güç dengesi içinde Bogle, fonların yalnızca idari ve muhasebe işlerini yürütecek yeni bir şirket kurulması için fon yönetim kurullarını ikna etti ve Eylül 1974 tarihinde Vanguard Group adlı yeni yapıyı hayata geçirdi.

Vanguard şirketini dünyadaki diğer tüm fon yöneticilerinden ayıran en kritik özellik mülkiyet yapısıydı.

Dışarıdaki hissedarlara veya kurucularına kar dağıtmak amacıyla kurulan geleneksel yönetim şirketlerinin aksine Vanguard, doğrudan yönettiği yatırım fonlarının kendisine, yani dolaylı olarak fon yatırımcılarının mülkiyetine ait olacak şekilde tasarlandı.

Bogle bu modeli hiçbir insanın aynı anda hem dış hissedarların karına hem de fon yatırımcılarının menfaatine hizmet edemeyeceği ilkesine dayandırdı ve şirketin tüm operasyonlarını maliyetine yakın bir düzenle çalıştırmayı hedefledi.

Akademik İlham ve Maliyet Aritmetiği

Vanguard şirketinin kuruluş anlaşması gereği yeni yapı başlangıçta yalnızca idari işlerle ilgilenebiliyor ve aktif hisse seçimi yaparak yeni fon yönetemiyordu. Tam da bu kısıtlama John Bogle'ın önünü açtı. Çünkü aktif bir portföy yöneticisi gerektirmeyen ve doğrudan bir borsa endeksini takip eden pasif bir fon kurmak mevcut kurallara aykırı değildi.

Aynı dönemde ekonomi dünyasında önemli akademik çalışmalar yayımlanıyordu. Nobel Ekonomi Ödülü sahibi Paul Samuelson, 1974 yılında kaleme aldığı bir makalede aktif fon yöneticilerinin büyük çoğunluğunun S&P 500 endeksini geçemediğini vurgulayarak bir kurumun bu endeksi birebir takip eden düşük maliyetli bir fon kurması gerektiğini açıkça yazdı.

Benzer şekilde Charles Ellis ve Burton Malkiel gibi finans düşünürleri de hisse seçme yarışının yüksek işlem maliyetleri nedeniyle yatırımcılar açısından kaybedenler oyununa dönüştüğünü ortaya koydu.

John Bogle bu akademik bulguları son derece basit bir maliyet aritmetiğiyle birleştirdi. Bogle'a göre piyasadaki tüm yatırımcıların toplam getirisi maliyetler öncesinde piyasa ortalamasına eşitti.

Ancak yönetim komisyonları, alım satım vergileri ve aracı kurum giderleri düşüldüğünde ortalama yatırımcının eline piyasa getirisinin çok altında bir tutar kalıyordu.

Dolayısıyla maliyetleri en düşük seviyeye indiren bir yapı, zaman içinde aktif rakiplerinin büyük bölümünü geride bırakma potansiyeli taşıyordu.

31 Ağustos 1976 ve İlk Endeks Fonunun Kuruluşu

Bogle, 1975 yılının son gününde yeni fonun resmi başvurusunu tamamladı ve 31 Ağustos 1976 tarihinde bireysel yatırımcılara açık ilk endeks yatırım fonu olan First Index Investment Trust halka arz edildi.

Günümüzde Vanguard 500 Index Fund adıyla bilinen bu fon, Amerika Birleşik Devletleri'nin en büyük 500 şirketini kapsayan S&P 500 endeksinin performansını birebir yansıtmayı hedefliyordu.

O tarihe kadar endeksleme stratejisi yalnızca Wells Fargo gibi büyük bankaların dev emeklilik sandıkları için sunduğu kurumsal hesaplarda sınırlı olarak uygulanıyordu.

Sıradan bir tasarruf sahibinin birkaç bin ABD Doları ile bu stratejiye erişmesi ise mümkün değildi. Bogle, halka arz sürecinde büyük yatırım bankalarının aracılığıyla 150 milyon ABD Doları tutarında başlangıç sermayesi toplamayı planlamıştı.

Fakat piyasadaki ilgi beklentilerin çok altında kaldı ve halka arz tamamlandığında fonda yalnızca 11,3 milyon ABD Doları birikebildi.

Toplanan kaynak o kadar sınırlıydı ki fon başlangıç aşamasında endeksteki 500 hissenin tamamını aynı anda satın almaya dahi yetmedi ve endeksi temsil edebilecek en büyük 280 şirketin hissesiyle yola çıkmak zorunda kaldı.

Bogle yıllar sonra bu halka arzı kendi tarzıyla tam bir başarısızlık olarak nitelendirecekti.

Wall Street Tepkisi ve Bogle'ın Çılgınlığı Yakıştırması

İlk endeks fonunun piyasaya çıkışı Wall Street çevrelerinde büyük bir alay ve tepki dalgasıyla karşılandı.

Rakip fon şirketleri, aracı kurumlar ve piyasa yorumcuları bu girişimi Bogle'ın Çılgınlığı olarak adlandırdı. Hatta bazı yatırım şirketleri, ortalama getiriye razı olmanın rekabet ruhuna aykırı ve Amerikan dışı bir yaklaşım olduğunu savunan afişler ve reklam kampanyaları hazırladı.

Dönemin fon yöneticileri, uzman analizleri ve profesyonel seçimlerle her zaman endeksin üzerinde kazanç elde edilebileceğini öne sürerek kimsenin sıradan bir ortalama getiriye razı olmayacağını iddia ediyordu.

Ayrıca halka arz döneminde aracı kurumlara ödenen satış komisyonları da bireysel tasarruf sahiplerinin fona girişini yavaşlatan bir diğer önemli engeldi.

Komisyonsuz Dağıtım Modeli ve Maliyet Devrimi

Başlangıçtaki 11,3 milyon ABD Doları büyüklüğündeki zayıf tablo karşısında geri adım atmayan John Bogle, 1977 yılında fon endüstrisini derinden sarsan ikinci büyük hamlesini yaptı.

Bogle, fon paylarının satışında aracı kurumları ve giriş komisyonlarını tamamen devreden çıkararak doğrudan yatırımcıya satış yapılan komisyonsuz dağıtım modeline geçti.

Bu karar sayesinde tasarruf sahipleri fonu satın alırken başlangıçta ödedikleri %6 civarındaki satış kesintisinden kurtuldu ve fonun yıllık işletim gider oranı da zamanla çok düşük seviyelere çekildi.

İlk kurulduğunda yıllık işletim gideri %0,43 seviyesinde olan fon, ölçek büyüdükçe ve Vanguard şirketinin maliyetine çalışma yapısı işledikçe gider oranlarını önce %0,10 seviyesinin, ilerleyen yıllarda ise %0,04 sınırının dahi altına indirdi.

Yönetim ücretlerinin düşmesi ve birikimlerin uzun yıllar boyunca kesintiye uğramadan bileşik getiriyle büyümesi, zaman içinde fonun performansını aktif rakiplerinin önüne taşımaya başladı.

Pasif Yatırımın Yükselişi ve Modern Piyasalara Etkisi

1980 ve 1990 yıllarında Amerikan hisse senedi piyasalarında yaşanan uzun soluklu yükseliş dönemlerinde, aktif fon yöneticilerinin büyük çoğunluğunun endeks getirisinin gerisinde kalması yatırımcıların dikkatini Bogle'ın modeline çevirdi.

İlk yıllarda yalnızca 11,3 milyon ABD Doları ile yola çıkan ve alay konusu edilen fon, 20 yılı aşkın bir sürenin ardından 1999 yılında 100 milyar ABD Doları büyüklüğünü aştı.

Bogle'ın kurduğu bu yapı daha sonra tahvil endeks fonlarının, uluslararası piyasa endekslerinin ve günümüzde trilyonlarca ABD Doları büyüklüğe ulaşan borsa yatırım fonlarının temelini oluşturdu.

Küresel ölçekte varlık yönetim şirketleri arasındaki rekabetin artmasıyla birlikte hem pasif hem de aktif fonların yönetim ücretleri tarihsel olarak en düşük seviyelere geriledi.

John Bogle'ın 1976 yılında hayata geçirdiği bu model, sermaye piyasalarında düşük maliyetli çeşitlendirme ve uzun vadeli endeks takibi anlayışını modern finans mimarisinin kalıcı bir parçası haline getirdi.

Bu, sözlüğümüzde bulunan terimlerin sayısı
Bilmediğin terimi hemen ara!